moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Kawałek wolnej Polski

„Wybuchło powstanie. Wieczorem martwię się o rodziców, którzy nie wrócili do domu. Warszawa dookoła płonie”, zapisał w pamiętniku pod datą 1 sierpnia 1944 roku szesnastoletni Aleksander Dziedzic. Chłopiec mieszkał wówczas z rodzicami, babcią i dwiema siostrami przy Krakowskim Przedmieściu.

Przed wojną ojciec Olka pracował w Poczcie Polskiej jako kierownik brygady zakładającej linie telefoniczne i rodzina przenosiła się z miejsca na miejsce. Wojna zastała ich w Worochcie. Kiedy do miejscowości weszli bolszewicy, wszyscy uciekli do Warszawy. Chłopak chodził do szkoły i uczył się na tajnych kompletach, ale nie działał w konspiracji. W Armii Krajowej był natomiast jego ojciec, Wiktor Dziedzic „Żbik”. – W dniu wybuchu powstania ojca Olka zmobilizowano, matka była w pracy, a on został w domu z babcią i siostrami – opowiada Jacek Ogorzałek, regionalista i miłośnik historii z Zielonej Góry.

Bieg po życie

REKLAMA

„4 sierpnia. O 10.30 na podwórku ukazali się Niemcy, którzy kazali wszystkim opuścić mieszkanie. Mnie wzięli i prowadzili z resztą osób na plac Kopernika. Stamtąd widziałem, jak moje mieszkanie podpalone przez Niemców spaliło się”, zapisał Olek. Mężczyzn Niemcy popędzili jako żywe tarcze przed czołgami na barykadę przy ul. Mazowieckiej.

Jak wspominał Aleksander Dziedzic, domy na ulicy Królewskiej były zburzone i w oddali zobaczył stanowiska powstańcze oraz biało-czerwone flagi. – Mężczyzna idący przed nim został ranny, chłopiec przewrócił się razem z nim, a kiedy się poderwał, zaczął przez gruzy biec w kierunku tych flag – mówi Marek Wojdan, instruktor z Klubu 17 Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej z Międzyrzecza. Mężczyzna opowiadał, że w tych flagach widział kawałek wolnej Polski. Cudem udało mu się uniknąć niemieckich strzałów. Dotarł do powstańców, którzy wciągnęli go za barykadę. Tam jeden z oficerów zaproponował mu wstąpienie do powstańczego oddziału i tak Olek stał się strzelcem „Rysiem” w Zgrupowaniu „Bartkiewicz” AK dowodzonym przez mjr. Włodzimierza Zawadzkiego „Bartkiewicza”. „Jak opowiada pan Aleksander, trafił do powstania ubrany tylko w krótkie spodenki, koszulkę i sandałki. Miał też zegarek z dewizką, który dostał od dziadka – dodaje Ogorzałek.

Oddział walczył w północnym Śródmieściu, w rejonie ulic Świętokrzyskiej, Mazowieckiej, Królewskiej, Marszałkowskiej i Kredytowej oraz placów Napoleona i Małachowskiego. Powstańcy utrzymali swoje pozycje do końca walk, pomimo silnych niemieckich ataków z ogrodu Saskiego i placu Piłsudskiego, a Olek zapisywał dzień po dniu swoje wrażenia i spostrzeżenia.

„7 sierpnia. Cała dzielnica wraz z drapaczami pali się od »krów«. Cały batalion gasi pożary. 24 sierpnia. Czwartek. Gdy rano szedłem do koszar, to dowiedziałem się, że AK zdobyła 1 nr Krakowskiego Przedmieścia, a z kościoła wydobyto kilkadziesiąt kobiet i dzieci żywych. Tęsknię za mamą. 27 sierpnia. Niedziela. Jak przechodziliśmy przez Marszałkowską, to 5 metrów ode mnie rozerwał się pocisk wystrzelony z »Tygrysa«. Jednego kolegę, który był o pół metra ode mnie, zabiło na miejscu, drugiego rzuciło o barykadę i przewróciło, a ja jakimś cudem leżałem pod tą barykadą i nic mi się nie stało, chociaż odłamki dookoła mnie sypały się jak groch. 29 sierpnia. Wtorek. To już trwa cztery tygodnie. Z tą myślą wstałem rano. Jeszcze przed śniadaniem dostałem mundur. Zaraz przyszyłem sobie na kołnierzu biało-czerwone patki i ubrałem go na siebie. 6 września. Środa. Nie ma co jeść. O wodę bardzo trudno. 16 września. Sobota. Dostałem karabin i 52 naboje do niego”.

– Pisał pamiętnik, bo zdawał sobie sprawę, że może nie przeżyć powstania i chciał pozostawić dla mamy wspomnienia po sobie. Dziś te zapiski to niezwykle ciekawy i wzruszający obraz walk widziany oczami szesnastolatka, który musiał bardzo szybko dorosnąć, choć w środku pozostał dzieckiem i nadal tęsknił za mamą i babcią – zaznacza Ogorzałek.

Powstanie chyliło się ku upadkowi. „1 października. Niedziela. W nocy Niemcy znowu zaczęli niszczyć miasto. 2 października. Poniedziałek. Od rana zawieszenie broni. Nasz pluton ma służbę przy Mazowieckiej 7. AK poddaje się Niemcom. Ja idę z oddziałem. Pamiętnik chowam na kwaterze”. Olek ukrył notes w szparze koło okna. Z Warszawy trafił do obozu jenieckiego, a po wyzwoleniu wrócił do Polski. W Lesznie Urząd Bezpieczeństwa aresztował go na kilka tygodni za walkę w AK. Potem Aleksander Dziedzic skończył szkołę i pracował w Urzędzie Skarbowym. Jego mama, babcia i siostry przeżyły powstanie, ojciec zginął podczas walk na Starówce.

W wirze walki

Siedem lat po wojnie znalazł się znów w Warszawie na szkoleniu w Ministerstwie Finansów. Wieczorem z trzema innymi uczestnikami kursu wspominali czasy wojny. Opowiedział im o powstaniu i o tym, że pisał pamiętnik, który ukrył w jednym z domów przy Mazowieckiej. Następnego dnia wszyscy poszli obejrzeć to miejsce i okazało się, że choć dom został spalony, fasada budynku przetrwała. Udało się odnaleźć pamiętnik. Wszyscy się na nim podpisali, poświadczając jego oryginalność. Dziś dokument jest przechowywany w Muzeum Powstania Warszawskiego.

O tej historii Marek Wojdan dowiedział się kilka lat temu w starostwie powiatowym w Świebodzinie. Okazało się, że Aleksander Dziedzic mieszka we wsi Łąkie w gminie Skąpe pod Zieloną Górą. – Pojechałem do niego, zaczęliśmy rozmawiać, pokazał mi kopię pamiętnika i postanowiłem przedstawić jego historię podczas organizowanego w Świebodzinie tygodnia patriotycznego, którego celem jest upamiętnianie lokalnych bohaterów i przypominanie o ich dokonaniach – mówi Wojdan, który jest organizatorem tej imprezy i przewodniczącym Okręgu Północno-Zachodniego Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej.

Zapiski strzelca „Rysia” stały się inspiracją do stworzenia w 2017 roku scenariusza inscenizacji, w którą zaangażowali się harcerze, uczniowie, członkowie grup rekonstrukcyjnych i żołnierze z 17 WBZ. Pokazano m.in., jak pan Aleksander ucieka Niemcom w kierunku powstańców i biało-czerwonej flagi, jak dostaje się do oddziału i broni barykady, a także inne epizody z walk: likwidację przez Niemców powstańczego szpitala, rozstrzeliwanie ludności cywilnej czy śmierć młodego powstańca. – To była żywa lekcja historii i oddanie czci por. Dziedzicowi oraz wszystkim, którzy walczyli w powstaniu – podkreśla Wojdan. Inscenizację obejrzeli też stacjonujący w Skwierzynie amerykańscy żołnierze. – Byli pod wrażeniem. Wielu z nich nie miało pojęcia, jak wyglądały walki w Warszawie – dodaje instruktor klubu.

Widowisku przyglądał się por. Dziedzic. – Był wzruszony, a jednocześnie żałował, że inni powstańcy, którzy mieszkali w okolicach Zielonej Góry, nie dożyli tej uroczystości – opowiada Ogorzałek. Dodaje też, że dla pana Aleksandra powstanie było jednym z najważniejszych momentów w życiu. Jeśli tylko mu zdrowie pozwala, jeździ na obchody do Warszawy i odwiedza groby kolegów na cmentarzu na Powązkach. – Podkreśla też zawsze, że nie jest bohaterem, tylko po prostu znalazł się przypadkiem w wirze wojny – dodaje Ogorzałek.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Marek Wojdan

dodaj komentarz

komentarze


Jakie podwyżki dla żołnierzy?
 
Wojsko na Biegu Niepodległości
Jani, Miraculously Saved
GROM na kursie działań specjalnych
Minister Błaszczak nadal szefem resortu obrony
Sukces polskich żołnierzy na igrzyskach w Wuhan
Eksperyment z przywództwa
Ministrowie obrony NATO o sytuacji w Syrii
Zmiany emerytalne dla żołnierzy
Thin Blue Line
Logistycy w akcji
„Sophia” – certyfikacja zaliczona!
68W Means Lifesaver
Klasy wojskowe po nowemu
Polska pomoże Ukrainie walczyć z PTSD
Obrona bez polityki
PESCO z polskim projektem
Jak Polacy wyzwalali Bredę
Wołyńskie lwie serca
Awanse na 11 listopada
Wielonarodowy Korpus ćwiczył dowodzenie
Piotr Naimski: w 2022 roku Polska uniezależni się od rosyjskiego gazu
Nowelizacja ustawy o weteranach w Sejmie
Muzeum w Żaganiu pomaga Spielbergowi
Polscy lekkoatleci pokazali moc
KRS Formoza zachęca mężczyzn do badań
LITPOLUKRBRIG na Rapid Trident
Kto nie będzie rozmawiał z Ławrowem, będzie rozmawiał z Szojgu
Nowy wiceminister w MON
Black Jack ściąga do Polski
Razem się szkolą, razem walczą
Runda jesienna ligi piłkarskiej zakończona
Awanse generalskie dla dziewięciu oficerów
Wiceprezydent USA o Polsce: jesteśmy rodziną
W Brukseli o sytuacji w Syrii i na wschodniej flance NATO
Symbol zaklęty w dacie
Mariusz Błaszczak prawdopodobnie pozostanie na czele MON
Mroczne serce okupowanej Europy
Plan modernizacji technicznej – lotnictwo
Szpadzistki wygrały turniej o Puchar Świata w Tallinie
T-72 strzelają na poligonie
ORP „Ślązak” gotowy do służby
Polacy świętowali niepodległość
Żołnierze w drodze na misję w Libanie
101 lat Niepodległej!
Akcja „Niepodległą mamy we krwi” na finiszu
Codziennie składamy legunom raport
Niechciany traktat
Podaruj upominek kombatantowi
Tyraliera terytorialsów
Plan modernizacji marynarki wojennej
Spotkanie szefa MON z doradcą prezydenta USA
Złoto i srebro maratończyków na zakończenie igrzysk
Wyzwania polskiej fotoniki
Nowi generałowie Wojska Polskiego
Korpus podoficerów – tu zajdą zmiany
Plany modernizacji wojsk lądowych, część III
Żołnierze z „Błękitnej Brygady” w błękitnych beretach
Szykują się zmiany w wojskowych emeryturach
Nowa spółka lotnicza PGZ
Sierż. Artur Pelo po raz czwarty zwycięzcą Ćwierćmaratonu Komandosa

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO