moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Generał „Grot” – pierwszy dowódca AK

80 lat temu 30 czerwca 1940 roku na czele konspiracyjnego Związku Walki Zbrojnej stanął gen. Stefan Rowecki „Grot”. Jako komendant główny stworzył od podstaw konspiracyjną armię w okupowanym kraju. Z jego inicjatywy doszło też do połączenia najważniejszych organizacji konspiracyjnych w wojsko podziemne – Armię Krajową.

„Rowecki był twórcą i budowniczym Armii Krajowej. Tak bowiem należy z całkowitą odpowiedzialnością określić jego rolę w dorobku wojskowym kraju. On jeden i tylko on jeden mógłby powiedzieć o sobie: Armia Krajowa – to ja” – napisał o gen. Stefanie Roweckim w powojennych wspomnieniach gen. Tadeusz Pełczyński, zastępca dowódcy AK.

 

REKLAMA

Od legionów do konspiracji

Stefan Rowecki urodził się 25 grudnia 1895 roku. Podczas I wojny światowej walczył w szeregach Legionów Polskich, potem wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej. Po 1918 roku por. Rowecki brał udział w walkach z Ukraińcami oraz w wojnie polsko-bolszewickiej, w której wsławił się między innymi zręcznym wyjściem z sowieckiego okrążenia w rejonie Łucka.

– Po ustaniu działań wojennych oficer zajął się działalnością redakcyjną – mówi Tadeusz Kaliski, historyk badający dzieje Polskiego Państwa Podziemnego. Przez trzy lata Rowecki kierował wydziałem naukowym Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, był redaktorem naczelnym „Przeglądu Wojskowego” oraz zasiadał w komitetach redakcyjnych czasopism: „Bellony”, „Sapera i Inżyniera Wojskowego” oraz „Przeglądu Kawaleryjskiego”.

W kolejnych latach dowodził m.in. 55 Pułkiem Piechoty w Lesznie, Brygadą Korpusu Ochrony Pogranicza „Podole”, a w przededniu II wojny otrzymał misję formowania Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. Jednostka pod jego dowództwem brała udział w kampanii wrześniowej, między innymi w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Grupa oficerów 5 pułku piechoty Legionów Polskich. Od lewej: Władysław Rusin, Stefan Rowecki, Wacław Stachiewicz, Teodor Furgalski. Fot. Wikimedia

Po kapitulacji armii „Lublin”, w której skład wchodziła Brygada, płk Rowecki przedostał się do Warszawy, gdzie skontaktował z gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem, dowódcą konspiracyjnej Służby Zwycięstwu Polski. Pułkownik „Grot” został szefem sztabu oraz zastępcą komendanta SZP, natomiast na początku 1940 roku – komendantem Obszaru nr 1 Warszawa Związku Walki Zbrojnej, powołanego w miejsce SZP.

Dwa miesiące później objął komendę ZWZ na terenie okupacji niemieckiej, wkrótce także na obszarze okupowanym przez Sowietów. 30 czerwca już jako generał brygady został mianowany komendantem głównym ZWZ oraz dowódcą sił zbrojnych w Kraju.

Podziemna armia

– Jako dowódca ZWZ gen. Rowecki prowadził intensywną akcję scalania pod jednym dowództwem najważniejszych organizacji konspiracyjnych w okupowanym kraju – zaznacza historyk. W rezultacie 14 lutego 1942 roku powstała Armia Krajowa, której został komendantem głównym.

W składzie podziemnych struktur powstały m.in. oddziały wywiadu i łączności oraz Biuro Informacji i Propagandy. W 1940 roku generał powołał specjalny pion do zadań dywersyjnych i sabotażowych – Związek Odwetu, a w 1941 roku utworzył organizację Wachlarz. Jej celem było prowadzenie akcji dywersyjnych na szlakach zaopatrzenia Wehrmachtu walczącego w ZSRR. Na początku 1943 roku Wachlarz i Związek Odwetu zostały podporządkowane Kierownictwu Dywersji – Kedywowi.

Zasługą „Grota” było też utworzenie w Biurze Informacji i Propagandy specjalnej komórki N, przekształconej potem w Samodzielny Podwydział N, zwany potocznie Akcją N. Zajmował się on wojną psychologiczną oraz propagandą wymierzoną przeciwko niemieckiemu okupantowi.

– Na początku istnienia ZWZ komendant był przeciwnikiem podejmowania akcji zbrojnych, ponieważ groziły represjami ze strony Niemców – tłumaczy Kaliski. Dodaje, że rozkaz strzelania do okupanta na większą skalę gen. Rowecki wydał dopiero jesienią 1942 roku w okresie operacji wysiedlania polskich wsi na Zamojszczyźnie. – Jako dowódca podziemnej armii generał cieszył się szacunkiem swoich podkomendnych – podkreśla badacz.

Dowódca Warszawskiej Brygady generał Stefan Rowecki „Grot” przed frontem szwadronu rozpoznawczego 1 PSK. Fot Wikimedia

– W latach działalności podziemnej obserwowałem, jak stale wzrastał autorytet „Grota” w środowiskach politycznych i jak w społeczeństwie rodził się spontanicznie jego mit. Był dowódcą, którego żołnierze nie mogli widzieć, a mimo to darzyli go pełnym zaufaniem i szczerym przywiązaniem” – wspominał po wojnie w Radiu Wolna Europa kpt. Tadeusz Żenczykowski, pracownik Biura Informacji i Propagandy AK.

Niemcom bardzo zależało na schwytaniu gen. Roweckiego. W gestapo powstała nawet specjalna komórka zajmująca się poszukiwaniem przywódców podziemia. 30 czerwca 1943 roku w wyniku zdrady kilku członków konspiracji, będących jednocześnie agentami gestapo, hitlerowcy aresztowali komendanta AK w warszawskim mieszkaniu przy ul. Spiskiej.

Generała przewieziono do Berlina, gdzie namawiano go na współpracę. Gdy odrzucił tę propozycję, trafił do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, do budynku dla ważnych więźniów. – Nie znamy dokładnej daty ani okoliczności śmierci „Grota” – wyjaśnia historyk. Najprawdopodobniej został zamordowany na rozkaz Heinricha Himmlera, szefa SS, po wybuchu powstania warszawskiego.

Według ustaleń Instytutu Pamięci Narodowej jego egzekucji dokonano między 2 a 7 sierpnia 1944 roku, prawdopodobnie na terenie krematorium obozu w Sachsenhausen. Nie wiadomo, gdzie został pochowany. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

„Grot” był symbolem, był wodzem tajemniczym, który z podziemia kierował walką całego narodu. Ci, którzy go znali bliżej i którzy się z nim stykali bezpośrednio w pracy, cenili niezmiernie jego rzadkie walory, predestynujące go na przywódcę, wielką indywidualność i nieprzeciętny umysł. Stworzył on organizację o rozmiarach dotąd nie spotykanych i wprowadził zgoła nie znane przedtem metody walki” – napisał gen. Tadeusz Bór-Komorowski, kolejny dowódca AK, w książce „Armia podziemna”.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Wikimedia

dodaj komentarz

komentarze


Świętuj z żołnierzami
 
Amerykanie odmładzają F-16
10 mln zł na zapomogi dla żołnierzy
Trwała odporność terytorialsów
McCarthy: Żołnierze USA w Polsce zwiększają bezpieczeństwo całego regionu
Służba przygotowawcza, czyli krok bliżej armii
Komuniści przeciwko legendzie Generała
Online z mistrzami sportu
Tak się zostaje prymusem
Innowacyjne rozwiązania dla wojska
Na misjach święta inne niż zwykle
Więcej pieniędzy dla żołnierzy na misjach
Wojsko przeciw wirusowi
Ukraiński kurs na Zachód
Pięcioro laureatów sportowego plebiscytu „Polski Zbrojnej”
Polskie porty bardziej otwarte
Pancerniacy z Teksasu ćwiczą w Drawsku
„Wojownik Niezłomny” wśród terytorialsów
Miesiąc izolacji żołnierzy „Irini”
Super Warrior w GROM-ie
Chemicy do zadań specjalnych
Poćwicz online z siedmioma sportsmenkami
Druga kadencja prezydenta Dudy
Amerykanie znów w Drawsku
Kierunek: misja
Polsko-amerykańska współpraca
W MON o polsko-słowackiej współpracy
30 lat GROM-u – serwis okolicznościowy
Posłowie o przyczynach tragedii z 10 kwietnia
Poćwicz z mistrzami sportu wojskowego!
Szarża „Hallerczyka”
Bon turystyczny także w wojsku
Rusza praktyczny etap Legii Akademickiej
Nowoczesny trał konstruktorów z Gdyni
Chłopiec, który przyniósł śmierć
Laserowa artyleria US Army
Polskie F-16 w ćwiczeniach „Ramstein Alloy 20”
Strzelnice dla terytorialsów
Międzynarodowy Trybunał Wojskowy – przełom w światowym sądownictwie
F-16 kończą misję w Estonii
Wzmacnianie sojuszu polsko-amerykańskiego
Mobility: specjaliści od pojazdów bojowych
Uroczystości na Westerplatte przygotuje wojsko
Komitet Wojskowy NATO o pandemii
Dla odważnych i walecznych
Orzeczenia lekarskie żołnierzy będą ważne dłużej
Ruszyła budowa muzeum w Ossowie
Czarne berety biorą odwet za Warszawę
Sprawdzony sojusznik
Military Doctor 2020 – z kliniki na pole walki
Dawny „Sokół” dostanie drugie życie
Na WF-ie dokładniej ocenią wytrzymałość żołnierzy
Nowi generałowie na Święto Wojska Polskiego
Przeciwlotnicy w drodze do USA
Zanurkować i wymknąć się śmierci…
Skok na głęboką wodę
Więcej celowników z PCO dla wojska
F-16 z Krzesin przebazowane do Łasku
Pełne wynagrodzenie za kwarantannę

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO