moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Monte Cassino. Aby dobrze wyryć w pamięci

Po raz pierwszy od czasów wojny zweryfikowano nazwiska i stopnie żołnierzy gen. Andersa pochowanych na Monte Cassino. – To był niezwykle żmudny proces badawczy. Nie zdawałem sobie bowiem sprawy ze skali błędów w napisach na grobach żołnierzy 2 Korpusu Polskiego – mówi dr hab. Jerzy Kirszak, historyk, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej i Wojskowego Biura Historycznego.

Zweryfikował pan dane wszystkich żołnierzy spoczywających na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino. Ile czasu zajęły te badania?

Dr hab. Jerzy Kirszak: Dwa miesiące. Moim celem było sprawdzenie poprawności podanych na płytach grobowych imion, nazwisk i stopni 1057 żołnierzy, zanim te dane zostaną umieszczone na murze, który będzie częścią monumentu poświęconego gen. Władysławowi Andersowi, dowódcy 2 Korpusu Polskiego, i jego podkomendnym. W przyszłym roku, w 77. rocznicę zdobycia przez Polaków słynnego wzgórza, memoriał stanie we włoskim Cassino. Weryfikacja okazała się niezwykle żmudnym zajęciem. Nie zdawałem sobie bowiem sprawy ze skali błędów w napisach na grobach żołnierzy 2 Korpusu.

Ile informacji musiał pan poprawić?

Prawie 250, czyli w około 25 proc. Najczęściej pojawiały się błędy w stopniach wojskowych i nazwiskach. Pomyłki to m.in. pomijanie polskich znaków: „Banda” zamiast „Bańda”, literówki, np. „Sieracki” zamiast „Sieradzki”, ale zdarzały się też całkiem zmienione nazwiska, np. „Utkowski” zamiast „Witkowski”.

Skąd wzięło się tak wiele błędów?

Główne powody są dwa. Po pierwsze, dane czerpano z nieśmiertelników, które często miały źle wybite nazwiska. Poza tym na płytach grobowych oddanego w 1945 roku cmentarza wyryto w niektórych przypadkach stopnie wojskowe nadane żołnierzom pośmiertnie, a w innych te, które mieli w chwili śmierci. To wprowadza spore zamieszanie. Na murze monumentu postanowiliśmy podać taki stopień, jaki żołnierz miał w czasie bitwy.

Ktoś przed panem zrobił takie badania?

Z tego co wiem, to nie. Jest to pierwsza od czasu wojny weryfikacja listy osób pochowanych na Monte Cassino. Za wyjściowe źródło do badań przyjąłem wydane w Londynie w 1952 roku przez Instytut Polski im. gen. Sikorskiego opracowanie „Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Obczyźnie 1939–1946”. Postępowałem zgodnie z zasadą, że jeśli zapisane na grobie imię, nazwisko i stopień pokrywają się z tym wydawnictwem, to zapis można uznać za prawidłowy. W przeciwnym wypadku, jeśli choć jeden element się nie zgadzał, rozpoczynałem weryfikację.

Gdzie wtedy szukał pan informacji?

Korzystałem z „Dziennika Personalnego Naczelnego Wodza i Ministra Obrony Narodowej nr 4–5 z września 1944 roku”, w którym figurują wykazy żołnierzy odznaczonych pośmiertnie Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Podane są tam ich ówczesne stopnie, jeszcze sprzed pośmiertnych awansów. Zapisy danych i stopni weryfikowałem też z wykazem żołnierzy, których pośmiertne depozyty są przechowywane w Wojskowym Biurze Historycznym w Warszawie, oraz kolekcją akt poległych, zaginionych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Jeśli w tych trzech źródłach nie znalazłem odpowiedzi, szukałem dalej w literaturze. Szczególnie przydatne były monografia 3 Dywizji Strzelców Karpackich, która zawiera spis wszystkich żołnierzy tej jednostki, oraz przechowywane w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego kroniki innych oddziałów.

Stwierdził pan też, że polski cmentarz na Monte Cassino nie jest wyłącznie nekropolią żołnierzy poległych w bitwie o wzgórze…

To prawda. Oprócz powojennych pochówków: gen. Władysława Andersa, jego żony Ireny, biskupa polowego WP Józefa Gawliny i gen. Bronisława Ducha, dowódcy 3 Dywizji Strzelców Karpackich, spoczęli tam też żołnierze 2 Korpusu, którzy zginęli przed bitwą pod Monte Cassino lub po niej. Na przykład w lutym 1944 roku podczas zaprawy bojowej nad rzeką Sangro zginęli por. Tadeusz Jędral i kpt. Ryszard Grabiński. Z kolei por. Wacław Kiełczewski i sierż. Bolesław Tober stracili życie w sierpniu 1944 roku, w trakcie działań 2 KP nad Adriatykiem. Natomiast spora grupa bohaterów bitwy pod Monte Cassino spoczywa gdzie indziej. Jako ranni zostali ewakuowani do szpitali w Neapolu czy Bari, tam zmarli i zostali pochowani w Casamassima koło Bari, wśród około 430 polskich żołnierzy. Jednym z nich był np. ciężko ranny w ataku na wzgórze 593 por. Władysław Jagiełło z 3 Dywizji Strzelców Karpackich, zmarły w listopadzie 1944 roku.

Mimo ogromu pracy badawczej w niektórych przypadkach nie był pan w stanie zweryfikować danych…

Wątpliwości rozstrzygnęłyby informacje z archiwum ministerstwa obrony Wielkiej Brytanii. Znajduje się tam ponad 200 tys. teczek polskich żołnierzy, którzy służyli w czasie II wojny pod brytyjskim dowództwem: książeczki wojskowe, dokładne informacje o przebiegu służby, awansach, przydziałach, kartoteki personalne. To bezcenne źródło wiedzy o żołnierzach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, szczególnie o losach szeregowców, o których zwykle niewiele wiadomo. Niestety nie mamy dostępu do tych danych. Archiwum udostępnia co prawda informacje na prośbę badaczy, ale tylko o poszczególnych żołnierzach, a za możliwość wglądu w każdą z teczek trzeba zapłacić 30 funtów. Dlatego zweryfikowanie zapisu okazało się w niektórych przypadkach niemożliwe. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie uniknąłem błędów i w moim zapisie zapewne też są nieścisłości, ale na pewno nie w takiej skali, jak w spisie wyjściowym.


Dr hab. Jerzy Kirszak jest historykiem, głównym specjalistą Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej we Wrocławiu i pracownikiem Wojskowego Biura Historycznego im. gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego.

Rozmawiała: Anna Dąbrowska

autor zdjęć: IPN, Jakub Szymczuk/KPRP

dodaj komentarz

komentarze

~wald22
1622961120
Wcześniejszym opracowaniem tego obszaru, od tego z 1952 r. z którego korzystał autor artykułu, jest "Spis poległych - żołnierzy pochowanych na cmentarzu Monte Cassino" wydany w Rzymie w 1946 r. przez Oddział Kultury i Prasy 2. Korpusu A.P. ,w którym wymieniony jest poległy z naszej rodziny, choć też z błednym zapisem nazwiska Jankowiak, ale pozostałe dane się zgadzają. Polecam zainteresowanym.
01-15-5D-2F
~wald22
1622737560
Trzech kuzynów mojej Mamy o nazwisku Jankowski, walczyło pod Monte Cassino, a o jednym z nich nawet napisał w swoim opracowaniu M. Wańkowicz. Niestety to On z ich trójki tam poległ i jest pochowany na cmentarzu MC, ale z błednym zapisem nazwiska Jankowiak. Pozostali dwaj zostali odznaczeni Krzyżem Walecznych. Chętnie zobaczę poprawioiny wykaz poległych i pochowanych na MC i czy poprawiono jego nazwisko..
01-15-5D-2F

Wszystkie misje AWACS-a
 
Sejmowa debata o bezpieczeństwie
They Will Check The Training Results in Combat
„Wakacje z wojskiem”, czyli plan na lato
Obradował Komitet Wojskowy Unii Europejskiej
Premier odwiedził WZZ Podlasie
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Polscy żołnierze stacjonujący w Libanie są bezpieczni
Ameryka daje wsparcie
Żołnierze ewakuują Polaków rannych w Gruzji
Żołnierzu, wyślij dziecko na wakacje z Rewitą
Dwa srebrne medale kajakarzy CWZS-u
W obronie wschodniej flanki NATO
Śladami ojca
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Krwawa noc pośród puszczy
NATO on Northern Track
Memoriał gen. Andersa coraz bliżej
Nowe zadania szefa SKW
Dwa krążki kajakarki z „armii mistrzów”
Sojusznicy ćwiczą w Drawsku
Polska wiktoria na Monte Cassino
Święto Oddziału Specjalnego ŻW
Mobilne dowodzenie
Cień atomowej zagłady
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Wioślarze i triatlonistka na podium
MON przedstawiło w Senacie plany rozwoju sił zbrojnych
Polki pobiegły po srebro!
Wojskowi medycy niosą pomoc w Iraku
Prezydent chce wzmocnienia odporności państwa
Czego można się nauczyć od żołnierzy?
Tomczyk: „Tarcza Wschód” ma odstraszyć agresora
„Sarex ’24”: razem w czasie kryzysu
Broń Hitlera w rękach AK
Pytania o europejską tarczę
Morska Jednostka Rakietowa w Rumunii
„Przekazał narodowi dziedzictwo myśli o honor i potęgę państwa dbałej”
Systemy obrony powietrznej dla Ukrainy
Sukcesy reprezentantek CWZS-u
„Pierwsza Drużyna” na start
Kto wywalczy tytuł mistrza MMA?
Orzeł dla bohaterów
Pływacy i maratończycy na medal
Bohater odtrącony
Na straży nieba
Serwis K9 w Polsce
By Polska była bezpieczna
Camp Miron. Amerykańscy specjalsi w Polsce
Układ nerwowy Mieczników
Barbara wzmocni polską obronę powietrzną
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
Abramsy w pętli
Zawsze gotowi do pomocy
Ustawa o obronie ojczyzny – pytania i odpowiedzi
„Grand Quadriga ‘24”
Wielki triumf 2 Korpusu Polskiego
Więcej hełmów dla żołnierzy
Wojna w świętym mieście, epilog
Flota Bayraktarów w komplecie

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO